Het bekende piepsignaal van een achteruitrijdende vrachtwagen, heftruck of bouwmachine herkent bijna iedereen. Het waarschuwt mensen in de omgeving dat een voertuig achteruitrijdt en dat zij zich mogelijk in de gevarenzone bevinden.
Omdat zoveel voertuigen met een achteruitrijalarm zijn uitgerust, lijkt het logisch dat zo’n alarm altijd wettelijk verplicht is. Toch ligt het genuanceerder. Er bestaat in Nederland geen algemene voertuigregel die bepaalt dat ieder voertuig standaard een achteruitrijalarm moet hebben. Vanuit de arbowetgeving, een risico-inventarisatie, opdrachtgever of werklocatie kan een passende signaleringsvoorziening echter wel noodzakelijk of verplicht zijn.
Bij vrachtwagens en machines is het directe zicht naar achteren beperkt. Spiegels en camera’s helpen de chauffeur of machinist, maar personen en lage obstakels kunnen zich nog steeds onverwacht in het rijpad bevinden.
Het risico is vooral groot op locaties waar voertuigen en mensen dicht bij elkaar werken, zoals:
Het achteruitrijalarm is in de eerste plaats bedoeld voor mensen buiten het voertuig. Het waarschuwt dat een voertuig een achterwaartse beweging maakt, zodat omstanders de gevarenzone tijdig kunnen verlaten.
Voor standaardvoertuigen bestaat geen algemene Nederlandse voertuigregel die zegt dat ieder voertuig voorzien moet zijn van een achteruitrijalarm. Dat betekent echter niet dat een werkgever zonder verdere beoordeling kan besluiten dat signalering niet nodig is.
Het Arbeidsomstandighedenbesluit stelt eisen aan mobiele arbeidsmiddelen waarvan de beweging gevaar voor werknemers kan opleveren. Zo moeten deze arbeidsmiddelen over doeltreffende hulpmiddelen voor voldoende zicht beschikken als het directe gezichtsveld van de bestuurder ontoereikend is. Ook moeten er deugdelijke voorzieningen aanwezig zijn waarmee signalen kunnen worden gegeven. Daarnaast moeten werkgevers maatregelen nemen om te voorkomen dat medewerkers zich in de werkzone van bewegende arbeidsmiddelen bevinden. Bron: Arbeidsomstandighedenbesluit, artikelen 7.17b en 7.17c.
Of een achteruitrijalarm nodig is, hangt daarom onder andere af van:
In de praktijk kan een achteruitrijalarm dus wel degelijk noodzakelijk zijn om aan de zorgplicht en veiligheidseisen te voldoen, ook als het alarm niet voor ieder voertuig afzonderlijk in de voertuigwetgeving wordt genoemd.
Op bouwplaatsen, industrieterreinen en distributielocaties gelden vaak aanvullende veiligheidsvoorschriften. Een opdrachtgever kan bijvoorbeeld eisen dat alle voertuigen die achteruitrijden zijn uitgerust met:
Controleer daarom vóór inzet van een voertuig niet alleen de algemene wetgeving, maar ook de RI&E, arbocatalogus, aanbestedingseisen en lokale werkvoorschriften.
Een achteruitrijalarm is een relatief eenvoudige veiligheidsvoorziening met een direct herkenbare functie. Het signaal wordt automatisch geactiveerd zodra de achteruitversnelling wordt ingeschakeld.
De belangrijkste voordelen zijn:
Een achteruitrijalarm lost het zichtprobleem van de chauffeur niet op. Daarvoor blijven spiegels, camera’s, detectiesystemen en veilige werkprocedures noodzakelijk.
Het traditionele achteruitrijalarm produceert het bekende herhalende piepsignaal. Dit geluid draagt relatief ver en is voor de meeste mensen direct herkenbaar.
Deze uitvoering kan geschikt zijn voor:
Een nadeel is dat de pieptoon tegen gebouwen en andere objecten kan weerkaatsen. Daardoor is soms moeilijk te bepalen uit welke richting het voertuig komt. Het geluid kan bovendien op grotere afstand hoorbaar zijn en overlast veroorzaken.
Een witte-ruisalarm produceert een breedbandig, krakend geluid. Het signaal is beter richtinggebonden en daardoor eenvoudiger te lokaliseren. Mensen horen sneller van welke kant het gevaar nadert.
Het geluid blijft meer beperkt tot het gebied achter het voertuig en neemt buiten die zone sneller af. Hierdoor veroorzaakt het doorgaans minder hinder voor omwonenden en medewerkers die zich niet in de gevarenzone bevinden.
Witte ruis is vooral geschikt voor:
Een zelfaanpassend of slim achteruitrijalarm meet het omgevingsgeluid en past het waarschuwingsvolume daarop aan. Op een druk en lawaaierig terrein klinkt het alarm harder, terwijl het in een rustige omgeving minder geluid produceert.
Daarmee blijft het signaal hoorbaar zonder standaard op maximaal volume te functioneren. Dat ondersteunt zowel veiligheid als het beperken van geluidsoverlast.
Zelfaanpassende uitvoeringen zijn beschikbaar met een traditionele pieptoon of witte ruis.
Voor specifieke voertuigen kan een gesproken waarschuwing worden gebruikt, bijvoorbeeld: “Let op, dit voertuig rijdt achteruit.” Een gesproken boodschap kan duidelijk zijn, maar is niet in iedere omgeving de beste keuze.
Taal, verstaanbaarheid, omgevingsgeluid en herhaling spelen hierbij een rol. Rietveld beoordeelt daarom per toepassing welk signaal het meest effectief is.
Een alarm moet hoorbaar zijn boven het omgevingsgeluid, maar niet onnodig hard klinken. Een te zacht signaal mist zijn functie. Een voortdurend zeer luid alarm kan daarentegen leiden tot geluidshinder of gewenning.
Bij de keuze moet rekening worden gehouden met:
Een slim of zelfaanpassend alarm is vooral waardevol wanneer het geluidsniveau gedurende de dag sterk wisselt.
Achteruitrijalarmen kunnen op uiteenlopende voertuigen en machines worden toegepast:
Het product moet passen bij de boordspanning, montagepositie, geluidsbehoefte en omstandigheden waarin het voertuig wordt gebruikt. Voor zwaar materieel zijn ook de stof-, water-, schok- en trillingsbestendigheid van belang.
Een achteruitrijalarm waarschuwt mensen buiten het voertuig, maar vertelt de chauffeur niet of zich daadwerkelijk iemand achter het voertuig bevindt. Het systeem voorkomt bovendien niet dat een voertuig doorrijdt wanneer er aanrijdgevaar bestaat.
Een complete aanpak kan bestaan uit meerdere lagen:
Een camera geeft de chauffeur realtime zicht op het gebied achter het voertuig. Goede werkverlichting ondersteunt het camerabeeld in het donker.
Meerdere camera’s worden samengevoegd tot één bovenaanzicht. Daarmee krijgt de chauffeur meer overzicht over de directe omgeving van het voertuig.
AI-camera’s kunnen personen en bepaalde objecten binnen ingestelde zones herkennen. De chauffeur ontvangt alleen een gerichte waarschuwing wanneer een relevant risico ontstaat.
Bij voertuigen en machines met een hoog aanrijdrisico kan een systeem als EasyBrake automatisch afremmen wanneer de chauffeur niet tijdig reageert.
Techniek moet worden gecombineerd met duidelijke rijroutes, gescheiden looproutes, snelheidsregels, instructies en toezicht. Het Arboportaal benadrukt dat mobiele arbeidsmiddelen moeten worden bediend door medewerkers met de benodigde deskundigheid.
De juiste keuze wordt bepaald door het voertuig én de omgeving:
Binnen EasyAlarms levert Rietveld verschillende alarm- en waarschuwingsoplossingen voor voertuigen en machines. Het assortiment omvat traditionele alarmen, witte-ruisalarmen en zelfaanpassende uitvoeringen van kwalitatieve leveranciers.
Onze specialisten brengen onder andere in kaart:
Rietveld verzorgt vervolgens advies, planning, professionele installatie en ondersteuning.
Een achteruitrijalarm is niet automatisch op ieder voertuig wettelijk verplicht. Toch kan het vanuit de RI&E, arbowetgeving, werkomgeving of opdrachtgeverseisen noodzakelijk zijn. Belangrijker nog: het is een eenvoudige en effectieve manier om omstanders tijdig te waarschuwen.
Wilt u weten welk achteruitrijalarm of welke combinatie van waarschuwen, zicht en detectie past bij uw voertuigen? Onze veiligheidsspecialisten denken met u mee en realiseren een oplossing die aansluit op uw medewerkers, materieel en werkomgeving.